Is dat zo, dat migraine jouw schuld is?

Migraine laat zich niet vangen in lijstjes of random oorzaken. Ook niet in triggers en al helemaal niet in verboden. Toch is dat jarenlang de een manier geweest waarop erover gesproken werd. Je kent het wel: Vermijd dit, pas op voor dat, kijk uit met chocolade, wijn, kaas, licht, geluid, spanning. Alsof migraine een fout is die ontstaat zodra iemand je verkeerds doet. Als je de literatuur op na slaat laat een ander beeld zien, minder dwingend en tegelijk confronterender, omdat het vraagt om anders kijken in plaats van strakker controleren.

Uit een studie van Martinelli en collega’s uit 2022 geven ze helder aan dat migraine geen reactie is op één prikkel, maar een toestand van het zenuwstelsel. Het brein van iemand met migraine functioneert niet slechter, maar gevoeliger. Het registreert veranderingen sneller en intensiever. Dat betekent dat prikkels die op het ene moment geen enkel probleem vormen, op een ander moment wel degelijk kunnen samenkomen tot een aanval. Niet omdat die prikkel ineens gevaarlijk is geworden, maar omdat het systeem al uit balans was voordat die prikkel verscheen.

Dit inzicht schopt tegen hoe vaak migraine wordt beleefd. Veel mensen kijken terug en zien een duidelijk moment waarop het misging. Een drukke dag. Een korte nacht, een stuk chocolade je kent het wel. Dat terugkijken voelt logisch en geruststellend, omdat het jouw houvast geeft. Als dit de oorzaak was, dan kan het de volgende keer worden voorkomen. Martinelli laat zien dat op deze manier denken je tekortschiet. De aanval begint zelden op het moment dat de pijn start. Het proces is dan al uren of dagen al gaande is. Het zenuwstelsel is vermoeid, overprikkeld of instabiel geraakt. De laatste prikkel is niet de oorzaak, maar het punt waarop het systeem geen ruimte meer had om te compenseren.

Binnen dat kader krijgt voeding dan een andere betekenis. Chocolade is misschien wel het bekendste voorbeeld van een product dat al decennia wordt aangewezen als boosdoener. Het artikel van Nowaczewska en collega’s uit 2020 heeft daar een nuchter blik op. Wanneer alle beschikbare studies naast elkaar worden gelegd, blijft er weinig over van het idee dat chocolade migraine veroorzaakt. Het bewijs is zwak, inconsistent en vaak gebaseerd op zelfrapportage zonder controle voor timing en context.

Wat daarbij vaak over het hoofd wordt gezien, is dat trek in chocolade een bekend verschijnsel is in de fase vóór een migraineaanval. Het brein vraagt om snelle energie, om suiker, om comfort. Achteraf wordt die trek gezien als fout gedrag, terwijl het in werkelijkheid een vroeg signaal kan zijn dat het systeem al onder druk stond. Chocolade wordt dan aangewezen als oorzaak, terwijl het deel uitmaakt van het proces dat al bezig was.

Deze verwarring heeft gevolgen. Wanneer voeding wordt benaderd als potentiële vijand, ontstaat een gespannen relatie met eten. Elk hapje wordt een afweging. Elk verlangen wordt dan verdacht. Nowaczewska maakt duidelijk dat er geen basis is om chocolade structureel te vermijden bij migraine, tenzij iemand heel specifiek en herhaaldelijk merkt dat het een aanval verergert. Zelfs dan blijft de vraag of het product zelf het probleem is, of de omstandigheden waarin het wordt gegeten.

Martinelli plaatst dit in een breder perspectief. Migraine draait om regulatie, want het zenuwstelsel probeert voortdurend haar evenwicht te bewaren. Slaap, stress, emoties, hormonen en voeding zijn geen losse factoren, maar onderdelen van dat regulatiesysteem. Niet wat er precies gegeten wordt is doorslaggevend, maar hoe regelmatig, hoe voorspelbaar en in welke toestand van het lichaam. Maaltijden overslaan, lange periodes zonder voeding en sterke schommelingen in energie blijken veel consistenter samen te hangen met migraine dan specifieke producten.

Er zit ook een mentale laag onder dit alles. Jouw verwachting speelt een grotere rol dan vaak wordt erkend. Wie ervan overtuigd is dat een bepaalde prikkel migraine uitlokt, reageert daar lichamelijk sterker op. Dat is geen zwakte of aanstellerij, maar een bekend mechanisme in het brein. Betekenis beïnvloedt prikkelverwerking. Angst en controle verhogen de waakzaamheid van het zenuwstelsel, waardoor drempels lager worden en signalen harder binnenkomen.

Dat maakt het werken met triggerlijsten ook een beetje riskant. Ze kunnen tijdelijk een overzicht geven, maar op de lange termijn versterken ze vaak de focus op vermijden. Je wereld wordt kleiner, de aandacht verschuift van draagkracht naar dreiging. Martinelli laat zien dat deze strategie zelden leidt tot structureel minder migraine. Het zenuwstelsel herstelt niet door steeds minder toe te laten, maar door beter ondersteund te worden in zijn vermogen om te reguleren.

De discussie rond chocolade is daarmee symptomatisch voor een groter probleem. Het idee dat migraine beheersbaar is door alles wat mogelijk een aanval zou kunnen uitlokken weg te snijden, houdt geen stand. Het zet mensen vast in een voortdurende staat van oplettendheid, waarin ontspanning juist verder uit beeld raakt. Terwijl ontspanning, voorspelbaarheid en herstel precies die factoren zijn die het migrainebrein nodig heeft.

De huidige wetenschap vraagt om een verandering. Dat is de Weg van schuld en controle, maar naar richting naar begrip voor het proces. Migraine is geen straf voor verkeerd gedrag. Het is een signaal van een systeem dat intensief werkt en soms over zijn grens gaat. Voeding, inclusief chocolade, hoort bij dat systeem. Niet als vijand, maar als onderdeel van dagelijkse ritmes die het lichaam kunnen ondersteunen of belasten afhankelijk van timing, hoeveelheid en context.

Dat vraagt is nu om een andere houding aan te nemen. Minder verbieden en meer waarnemen. Creëer minder angst voor triggers, meer aandacht voor tijdig de signalen van uitputting of ontregeling te ontdekken. Regelmaat in eten, slapen en belasting blijkt daarin belangrijker dan het schrappen van specifieke producten. Niet omdat regels verdwijnen, maar omdat ze verschuiven van externe controle naar interne afstemming.

Martinelli en Nowaczewska laat zien dat migraine niet vraagt om jezelf streng toe te spreken, maar om nauwkeurigheid. Kijken naar de samenhang in plaats van losse verklaringen te zoeken. Om het erkennen dat het brein soms eerder weet dat het te veel is, dan het hoofd bereid is toe te geven. In dat licht verliest chocolade zijn rol als verdachte en wordt het wat het altijd al was. Een voedingsmiddel dat in sommige momenten past en in andere momenten minder, zonder de macht die het jarenlang is toegedicht.